In de nacht van 9 op 10 november 1938 werden in Duitsland talrijke synagogen in brand gestoken. Ook in Osnabrück werd de joodse synagoge aan de huidige Alte Synagogen-Straße in brand gestoken; joodse burgers werden gearresteerd of waren het slachtoffer van gewelddadige aanvallen.
Herdenkingsbijeenkomst
Elk jaar wordt er aan deze misdaden en hun slachtoffers gedacht tijdens een centrale herdenkingsbijeenkomst, die wordt georganiseerd door scholen uit Osnabrück. Dit jaar nemen leerlingen van het gymnasium „In der Wüste“ deze taak op zich. Zij presenteren een toneelstuk met muzikale begeleiding, getiteld „Nie wieder ist jetzt!“ (Nooit meer is nu!). Centraal staan de geschiedenis van de uitsluiting, openlijke vervolging en uiteindelijk de vernietiging van de joden, onder andere aan de hand van het voorbeeld van de Osnabrücker Peter van Pels. Het evenement wordt begeleid door een tentoonstelling van diverse kunstwerken die zijn ontstaan vanuit de verkenning van het thema menselijke waardigheid in het verleden en het heden.
De herdenkingsbijeenkomst vindt plaats op maandag 9 november om 16.30 uur in de aula van het kasteel van Osnabrück. Aansluitend volgt een herdenkingswandeling naar de plek van de verwoeste synagoge aan de Alte-Synagogen-Straße. Daar vindt de kranslegging plaats bij het monument „Alte Synagoge“ en worden de gebeden uitgesproken.
Voor het bijwonen van de bijeenkomst in de aula is aanmelding vereist.
Begeleidend programma
De evenementen op 9 november worden begeleid door een gevarieerd begeleidend programma, waarvan hier slechts een greep wordt gepresenteerd.
De aftrap wordt gegeven vanaf zondag 25 oktober in het herdenkingscentrum Augustaschacht met de tentoonstelling „Unter den Teppich gekehrt“ van Manfred Blieffert. De tentoonstelling richt zich op de problematiek van de daders en vraagt, mede op basis van biografieën van lokale nazi-daders, hoe en waarom mensen het naziregime steunden.
Tijdens het evenement „Het dossier van Georges Schaltenbrand is nog niet gesloten“, op zaterdag 31 oktober om 20.00 uur in de Lagerhalle Osnabrück, leest schrijfster en Europees kampioene in poetry slam Theresa Sperling fragmenten voor uit de aangrijpende dagboeknotities en brieven van haar grootvader prof. dr. med. Georges Schaltenbrand, die als neuroloog in het kader van zijn onderzoek naar multiple sclerose proeven op mensen uitvoerde. De lezing wordt muzikaal begeleid door Baruch Chauskin, cantor van de joodse gemeente Osnabrück.
Op maandag 2 november om 19.00 uur herdenken Roman Salyutov (presentatie en piano) en Alexander Lifland (viool) in de joodse gemeente Osnabrück tijdens het gepresenteerde concert „Nur seine Geige ist geblieben“ (Alleen zijn viool is overgebleven) aan het leven en lot van het Holocaustslachtoffer Itzhak Orloff – een Russisch-joodse violist.
Ter begeleiding van de wereldpremière van de gelijknamige opera vindt op zondag 8 november om 11.30 uur in het Theater am Domhof de matinee „Peter van Pels“ plaats, waaraan onder andere de Joodse gemeente en scholen uit Osnabrück deelnemen. Peter van Pels was de jongen uit Osnabrück op wie Anne Frank in de schuilplaats in Amsterdam verliefd werd en die op slechts 18-jarige leeftijd in het concentratiekamp Mauthausen omkwam.
Op maandag 16 november om 18.30 uur Volkshochschule Osnabrück, wordt het leven verteld van Janette Blitz, een schoolvriendin van Anne Frank, en Camilla Spira, een Berlijnse actrice, wier lot verbonden is met dat van de jurist Hans Calmeyer, die in het nazi-bezettingsbestuur in Den Haag moest beslissen over „raciale twijfelgevallen“. In de zaak-Spira besloot hij positief, in de zaak-Blitz daarentegen negatief. De lezing van Mathias Middelberg en Melissa Müller stelt de vraag: waarom besloot Calmeyer de zaken verschillend?
Informatie en aanmelding
Gedetailleerde informatie over de afzonderlijke evenementen en over andere lezingen, concerten of rondleidingen is te vinden in het volledige programma, dat op de website van de stad onder www.osnabrueck.de/9-november kan worden gedownload. Het is bovendien in gedrukte vorm verkrijgbaar op veel openbare locaties in de stad.
Aanmeldingen voor de herdenkingsbijeenkomst op 9 november in de aula van het kasteel en verdere informatie via: Bureau voor Vredescultuur van de stad Osnabrück, telefoon 0541 323-2462, of per e-mail aan friedenskultur@osnabrueck.de.